Make your own free website on Tripod.com

Phiếm Luận Văn Hóa

 

Tôi vốn vẫn chỉ là người ăn nói phiếm, nói tản mạn. Đơn giản, bởi v́ nói phiếm, nói tản mạn nó bao được nhiều điều một cách b́nh dị, dễ tiếp cận vói nhân dân, quần chúng hơn. Hơn nữa ḿnh học hành lại dang dở, không có khả năng nghiên cứu uyên bác, có lỡ mồm, lỡ miệng nói sai c̣n có "cớ" mà căi bướng, chữa thẹn rằng "nói phiếm" mà!!! Để các bậc trưởng bối cao minh không đá đít! Tính lại hay kính trọng nhân dân, không dám nghĩ nhân dân ngu dốt không biết ǵ mà đem đao to búa lớn đi mổ gà hù nạt nhân dân, át giọng quần chúng!! Ḿnh cũng không có súng ống, lực lượng công an, nhà tù để áp đặt nhân dân gật, dạ theo ḿnh dù biết thừa rằng nhân dân người ta "đấm" vào những lời "châu ngọc" cố rặn của ḿnh.

 

Nhưng cơ khổ! Tính nói phiếm, tản mạn, thường lại hay đi với người ham nói. Nên nhân v́ có cái duyên bất ngờ đọc được Đối Thoại của quí Ông Trần Khuê. Ông viết không những hay mà có nét chí t́nh tận tâm nữa. Dĩ nhiên là không thể hoàn toàn đẹp đẽ. Trên đời này có cái ǵ là tuyệt đối đẹp đẽ bao giờ cơ chứ! Có lẽ chỉ có Bác Hồ là toàn bích dưới con mắt duy vật sử quan,biện chứng!

 

Cần phải nói thêm ở đây, dù riêng tư, nhưng nó liên quan đến tinh thần tự do ngôn luận tư tưởng, nên cũng xin thưa cùng độc gỉa cho rơ. Tôi cũng vừa nhận được một bài viết cũ của quí ông Trần Khuê bàn về văn hoá. (Các bạn đọc có thể biết thêm, đọc thêm về ông trên trang liên-tín: www.go.to/trankhue của ông hay liên lạc TRAN KHUE, 296-Nguyen Trai-Q.5-TPHCM, Tel/Fax: (84.8) 8.363.825, trankhue@hcm.fpt.vn). Ông chân t́nh nhắn rằng Đối Thoại vẫn hơn là Đối Đầu. Tôi không thể nào không đồng ư mà c̣n ủng hộ hết ḿnh nữa. Và chính bản thân tôi cũng đang theo đuổi.

 

Nhưng kẹt một nỗi, đối thoại là một hành động hai chiều chỉ có ở t́nh trạng tự do ngôn luận, tư duy cơ!! Nó bao gồm "quyền nói và bổn phận lắng nghe" của người nhập cuộc. Điều mà ở Việt Nam không có, mà ở ngoài này tuy có! Nhưng có khá ít trong cộng đồng người gốc Việt.

 

Tôi đơn cử một trường họp điển h́nh là Đối Thoại của ông Trần Khuê. Khởi đầu, Tôi may mắn đọc được trong Việt Báo ở quận Cam-Mỹ (www.vietbao.com) của ông Nguyễn Ngọc Bích (?) mà nhà văn Phan Tấn Hải làm tổng thư kư. Sau đó tôi nhẩy qua Người Việt Online (www.nguoi-viet.com), cũng ở Mỹ, để xem bài b́nh luận nhan đề "Chỉ c̣n là một lũ nô lệ" trích câu của Ông Trần Khuê. Đến khi vào Thông Điệp Xanh (Âu châu, http://members.aol.com/vietnamgo/) th́ thấy đủ do anh em Nối Kết bên nhà gửi qua. Thật ra là để kiểm chứng thôi. Chứ tôi đă có đủ cả các bài mới, cũ do tác giả gửi thêm để tham khảo, sau khi lấy được địa chỉ từ bài viết của ông đăng ở Việt Báo để liên lạc. Dù vẫn chưa được rộng răi lan khắp v́ giới hạn của đề tài và chủ đề của tờ báo lẫn bài viết (tự cổ chí kim, có bài báo nào lại được đăng tải trong tất cả các báo, tạp chí bao giờ, kể cả diễn văn của nguyên thủ quốc gia!). Đối Thoại vẫn được tự do lưu hành, công khai như các bài khác. Nhưng những bài trả lời hoặc góp ư gửi về th́ không có hy vọng đến nơi. Hoặc nếu có đến nơi th́ cũng may mắn được một ḿnh Ông trần Khuê hay nhiều lắm là vài thân hữu xem qua, nếu không bị nằm trên bàn của Công An văn hoá A 25 hay A 16 ǵ đó! Phải thưa ngay rằng lỗi không ở nơi ông Trần Khuê, Ông chân t́nh muốn đối thoại nhưng chế độ với cơ chế "dân chủ tập trung" không cho ông cái cơ hội thôi, dù ông là cán bộ văn hóa! Một người viết được những gịng như Ông không hẹp ḥi, hiểu dân chủ, tự do như Hồ Chí Minh giải thích với ông Bảy Trấn đâu[1].

 

Người Việt ḿnh nói chung, (dù ở ngoài này trong cộng đồng người Việt, đă giảm đi rất nhiều) đặc biệt là cái năo trạng của giới lănh đạo cầm quyền bên nhà không thể có đối thoại được. Nói theo cái lối lư luận của Công An Văn Hóa Việt Nam đă nói với ông Hà Sĩ Phu là hơi đâu chúng tôi quảng bá không công cho anh![2] Cho nên bài của các ông như Hà Sĩ Phu và thân hữu cùng quan điểm với ông th́ không những không được đăng tải mà c̣n bị ghép tội cấm lưu hành, cấm đọc, ai đọc cũng mang tội. Trong khi cái bài chửi ông, đánh ông của Nguyễn như Phong, th́ lên trang đẹp đẽ ở báo An Ninh Thế Giới. Khen một cái là báo ngoài này cũng đăng tải trọn vẹn! Cũng quên không nhắc là các bài của Ông Trần Khuê tôi đă chuyển đến anh Lội Ngược để lên trang Ư Kiến, mà tôi hân hạnh là một thành viên. Các bạn có thể vào xem thoải mái (http://www.ykien.net/) và viết bài khen chê! Hoan Nghênh. Tôi đă xin được "tôn ư" của tác giả đàng hoàng cơ đấy!!!

 

Tập tâm bút "Lối Về" của tôi, cộng với các bài viết tôi nhận từ anh Trần Viết Đại Hưng, Lội Ngược, Văn Thanh, Nguyễn Minh Cần tôi đă chuyển gửi đến các thân hữu trong nước qua nhiều cách, để tham khảo, không biết có đến tay được hay không nhưng nhắm mắt tôi cũng biết nó đă trở thành quốc cấm! Ai lưu giữ, truyền đọc sẽ loang lở cuộc đời, dĩ nhiên trừ các cán bộ "chuyên trị" văn hoá! Như vậy làm sao đối thoại! Xưa Cao Bá Quát đối thoại "Bảo mă tây phong huếch hoác lai..." với Tự Đức, ông trời con, c̣n được "ban khen" cơ đấy! Như vậy chỉ c̣n là đối đầu thôi!

 

Ngay ở cái thời "Mỹ Ngụy" nó kiểm duyệt, chúng tôi vẫn cứ đối thoại hà rầm, nào "hí độc diễn", để chửi Nguyễn Văn Thiệu ứng cử một ḿnh; "vợ vua Long An" để nói việc vợ Thiệu buôn lậu có c̣i hụ v.v, dù lâu lâu vẫn cứ phải "tự ư đục bỏ". Cho nên đề tài nào cũng bàn khá rộng và khá thẳng thắn, nếu không nói là quá thẳng thắn như Duyên Anh, hay Phan Nhật Nam dù là sĩ quan chính trị của chế độ!

 

Lần về Việt Nam đầu tiên, tôi đi cắt tóc cho biết sự đời ở Đống Đa, nơi có cái trường Y Khoa của quốc gia nằm ngay bên con kinh rạch ung thối Trung Tự, đường Tôn Thất Tùng, dù đă có tiền viện trợ đào vét của Thụy Sĩ! Nói là đi cắt tóc cho biết sự đời v́ mấy chục năm từ trước năm 1975 tôi chỉ tự cắt tóc lấy với cặp kéo lúc nào cũng mang theo người. Cắt sao cho gọn không cần làm mẽ phí tiền! Do một lần hồi trẻ o bế mái tóc, ông cụ tôi mắng cho một trận: Nhân cách, tài năng mới cần o bế, cắt tỉa, phạm một lần vết nhơ khó sửa. Tóc có sai lẹm mai nó lại mọc dài lo ǵ! Với cái thiên chức của nghề hớt tóc là hay gợi chuyện và gợi chuyện hay. Bác thợ nghe tôi nói dối "dở" là ở Sàig̣n lần đầu ra Bắc thăm họ hàng (sự thật có 50% thôi), bèn kể với tôi:

 

-Tôi vào Nam thăm mấy đứa con công tác ở trong ấy, thấy các anh ở với Mỹ Ngụy mà ăn nói phóng khoáng lễ độ, lịch sự! Trẻ con lễ phép, đi đâu hỏi đường cũng được trả lời lễ độ, đến nơi đến chốn! Chứ chúng tôi ở ngoài này tiếng là chiến đấu bảo vệ lối sống văn hoá cha ông mà thấy chẳng giữ được là mấy! Đám cưới đám xin, ḿnh cũng chẳng được quyền cha mẹ, chứ chưa nói nghi lễ phong tục.

 

Tôi nghiệm thấy đúng lắm, nhưng ngồi im thin thít! Bác thợ c̣n nói nhiều chuyện lắm! Đă bảo Nhân Dân mà! Họ sáng lắm và hiểu nhiều! Không ai "bịp" được. Nhưng tôi đang đi dần về đề tài văn hoá nên không chép ra sợ đi lan man xa quá không về lại chủ đề chính được.

 

Thế chứ lối sống Việt Nam là ǵ? Như thế nào? Văn hoá là ǵ ? Nó h́nh tượng ra sao? Mà qua bao nhiêu năm nay Ông Bà Cha Mẹ ta đă cố gắng tranh luận, ǵn giữ bằng cả tâm huyết sinh mạng bao đời! Thời giao lưu với Tầu, các cụ ta cũng tranh luận Văn Hoá, cụ Nguyễn Trăi xác định "Từ Đinh, Lê, Lư, Trần,xây nền độc lập, Cùng Hán Đường Tống Nguyên, mỗi bên hùng cứ một phương, cương vực đă chia, phong tục Bắc Nam cũng khác!". Vua Quang Trung cương quyết soạn sách, văn bản chữ Nôm cải tổ mọi mặt cho bớt Tầu..Hèn nỗi vướng Ông Nguyễn Thiếp cứ xin mua thuốc Bắc và uống trà Tàu...mà biên soạn dang dở! (cái này phải thỉnh ư cụ Hoàng Xuân Hăn và các vị khác!) Thời thực dân các cụ nho sĩ cũng khàn cả tiếng, tua cả bút lông, rồi ṃn bút ch́ tranh luận văn hoá và "nàng Kiều" của cụ Nguyễn Du đỡ đạn! Đến hồi phân chia đất nước, trong Nam thời "Mỹ Ngụy" lối sống Mỹ lan tràn nơi thành thị. Các nhân sĩ khoa bảng, trí thức cũng ào lên ǵn giữ, tranh luận Văn hoá!!! Ngoài Bắc th́ tranh luận..... "Văn" của Nga, "Hoá" của Tầu... đấu tranh giai cấp....!!! Cho đến bây giờ thống nhất, mở cở thị trường, đối đầu thực dân mới, hoảng quá! Lại tranh luận văn hóa! Khổ thế !Cứ nước đến mũi mới thở bong bóng mồm!

 

Khởi sự cũng nên nới đến chữ Văn Hiến! Theo sách vở nói th́ Văn, điển tích dă; Hiến, hiền dă. (Xin lỗi tôi không giỏi "chi hồ giả dă" đâu!!! Chỉ nhắc lại, nhớ sao nói vậy!) Văn những cái hay cái đẹp đă được ghi chép điển lệ, tổ chức quy củ; Hiến những nhân sự hiền tài, thao lược v.v Cho nên Tàu nó phải chịu nước Nam ta là Văn Hiến chi bang là như thế. Một đất nước dân tộc đă có tổ chức nhân sự, lệnh lạc văn bản, sinh hoạt qui củ, ghi thành lễ định đâu đó! C̣n ông Cụ tôi th́ gơ vào đầu tôi bảo người Nam ta gặp nhau đưa hai tay nắm vào nhau để trước ngực cúi khẽ đầu chào nhau tỏ ư tương kính nhau là một nét văn hiến đấy! Một cử chỉ văn hóa! Nhưng đă mất hút theo cái bắt tay đầy tư tưởng Tây Âu. Đă bảo người ta chỉ học cái "hay" của người thôi mà!

 

A! Th́ ra Văn Hiến là một sự thể hiện Văn Hoá ở mức độ cao bao quát, sinh hoạt cơ chế của một dân tộc. Ghi nhận bắt chụp được. Và cũng chính nó là phương tiện ǵn giữ và phát huy văn hoá! C̣n văn hoá là ǵ cơ nhỉ? Cũng theo sách nguyên ngôn, nguyên ngữ mà hiểu th́ Văn là những nét đẹp; Hoá là sự vận hành biến hoá thay đổi cho đẹp hơn..Có một học giả, nhà văn nào đó lâu rồi tôi quên tên, trước năm 1975, sau khi tranh luận rơ mệt, khàn hơi! Ông phán ngay một câu thật chí lư: Văn Hoá là.... Văn Hóa!

 

Mới thấy Văn hoá nó bàng bạc vô h́nh. Nhưng lại rất rơ rệt hiện ra giữa khi một nhúm Tầu, một nhúm Nga, một nhúm Mỹ, một nhúm Việt đi đứng ăn nói, cư xử. Không lẫn được. Dù văn hoá nó vô thường, nó như cái "Đạo" của nhà Phật ấy! Nghĩa là nó không chết một chỗ một điểm mà thay đổi không ngừng để đến chỗ tận thiện, tận mỹ cho con người hạnh phúc cơ! Nói như những thuật ngữ điện toán thời nay th́ nó cứ phải đẻ ra các ấn bản sau để hoàn chỉnh những ấn bản trước! Phải có những thách đố với cái hiện trạng để loại trừ những sai sót, lầm lạc tác hại, để kiện toàn! Nhưng không mất cái cốt lơi, mục đích. Dù không bao giờ toàn bích cả! Mà nếu cho là toàn bích th́ sẽ chết cả lũ, và tụt hậu như ta đă thấy ở các dân tộc đă mất bóng, hay gần đây các "nền" văn hoá "mác xít" với những "đạo đức XHCN "độc tôn toàn bích" v.v Mà thật ra đó chỉ là áp đặt tưởng tượng do đầu óc nô lệ thôi. Tôi đồng ư với ông Trần Khuê ở khoản dùng thuật ngữ này (Không có văn hoá Nguyễn Du hay Nguyễn Trăi văn hoá Trần Hưng Đạo, Quang Trung v.v).

 

Văn hoá không thể nắm giữ được mà chúng ta chỉ thấy được qua các thể hiện mà thôi. Nó thể hiện trong nét tương kính trong t́nh bạn, lễ nghĩa vợ chồng, thuận thảo anh em, trên kính dưới nhường; nó thể hiện trong cung cách hiếu thảo của con cái, tận tâm, mẫu mực của cha mẹ; nó thể hiện trong sự đùm bọc, chân t́nh của lối xóm. Nó thể hiện trong tấm ḷng khiêm cung, ngưỡng kính tổ tiên. Chứ không phải trong cái cảnh con, cháu đấu tố cha, mẹ, ông bà; không phải trong cái cảnh vợ tố cáo chồng, chồng tố cáo vợ theo quan điểm giai cấp; không phải là cái "chân t́nh" ḍm ngó hàng xóm để báo cáo đến nỗi ăn con gà cũng không dám chặt phải dùng kéo mà cắt cho "êm thắm"; nó thể hiện trong t́nh nghĩa bằng hữu, bè bạn nhân bản tương trợ, chứ không phải t́nh đồng chí dựa trên quan điểm chính trị, giai cấp, sau đó vùi dập, cắt cổ nhau thẳng thừng! Nó thể hiện trong sự thẳng thắn chân t́nh với nhau trong lễ độ tương kính chứ không phải gườm nhau từng chữ, từng lời theo quan điểm chính sách đảng, nhà nước! Nó là sự trân trọng biết ơn biết oán chứ không phải t́nh đồng chí phản phúc mà "nhân vật văn hóa vô sản, đạo lư XHCN Hồ Chí Minh đă đối xử với gia đ́nh bà Nguyễn thị Năm, cụ Phan Khôi và các đồng chí kháng chiến khác, mà đến bây giờ vẫn chưa trả ơn mà c̣n hàm oán! Cụ Phan Khôi mất, con là Phan ǵ đấy được lệnh không đi đưa táng cha! Viết đến đây nghĩ đến h́nh ảnh văn hóa trong t́nh bạn mà Tuy Lư Vương, Tùng Thiện Vương, và Nguyễn Văn Siêu đối với Cao Bá Quát mà trân trọng văn hóa Việt nam quá! Thời phong kiến nghĩ lại văn hoá vẫn tốt hơn thời XHCN nhiều!!! Nó thể hiện trong sự kính ngưỡng tổ tiên thật sự, chứ không phải kiêu căng ngụy tín, xấc láo với tiền nhân như người văn hóa Trần dân Tiên.

 

Nhưng Văn Hóa không chỉ thể hiện như thế không đâu! Một trong cái thể hiện tinh tuư nhất của văn hóa là ngôn ngữ của một dân tộc. Cơ khổ, tôi lại phải lan man đến ngôn ngữ! (Điều này xin được chỉ giáo của ông Trần Quốc Vượng sau).

 

Trong ngôn ngữ Việt Nam, Văn Hóa được thể hiện trong cách xưng hô! Tôi chưa thấy (v́ chưa biết hết thôi!) dân tộc nào có lối xưng hô đâu ra đó như của người ḿnh. Nó phân định sự kính trọng, tương kính rơ rệt. Thưa cha, kính thưa bố, thưa mẹ, thưa anh, thưa d́, thưa thầy, kính thưa thầy v.v rồi xưng là con,cháu, em, tôi, v,v tùy lúc, tùy cảnh, tùy t́nh cảm, mức độ. Có người nhà văn, giáo sư Mỹ gốc Việt đề nghị, người ḿnh nên đổi theo tiếng Anh tiếng Pháp cho dễ, [3]. You, I, Moi, Toi, Je, Vous v.v cho tiện, cho khỏi rắc rối, cho Tây nó dễ học tiếng ḿnh nữa. Cho hội nhập toàn cầu!!! Ǵời ạ! Tôi đă thử nghiệm theo đề nghị của ông ấy rồi. Tôi lại dại dột đem thử với bà cô ruột của tôi mới dại chứ. Tôi thử như thế này, cũng thưa gửi cô đàng hoàng (Dear aunty! I v.v).

 

Thưa Cô! Tao muốn nói với mày Tết này tao sẽ về thăm lại mồ mả bố tao. Mồ chúng nó đă lâu không có đủ hương khói. Dù sao chúng nó là cha mẹ của tao, nhưng cũng là anh chị của mày. Cho nên tao đến hỏi mày xem để xin ư của mày lúc về sẽ phải làm như thế nào cho đúng lễ nghĩa truyền thống.....

 

Tôi chưa nói hết th́ bà cô tôi há hốc mồm trợn mắt tưởng tôi điên, rồi bà đứng lên quát tướng:

 

Tiên sư nhà mày! Mày ăn học bao nhiêu mà mất dạy, mất gốc, như một thằng vô học vô văn hoá như thế hở thằng kia....

 

Tôi không kịp giải thích cái đề án mà ông nhà văn, nhà giáo đă đưa ra. May là có bà chị giải thích thêm! Vậy mà tôi cũng bị "từ" cả tuần lễ. Tôi nghĩ lại cứ tưởng tượng cái cảnh con cái Ông nhà giáo, nhà văn ấy mà thử nghiệm như tôi, hay các cử tọa trong buổi nói chuyện của Ông ta thực hành đề nghị "phát triển văn hoá Việt" này, th́ không biết mặt nũi ông ta có đổi sắc không???

 

Chả trách tại sao bất cứ bọn thực dân, đế quốc nào cũng thực thi chính sách ngôn ngữ rất sát để đồng hoá người khác. Nó dụ, nó ép, nó buộc người bản xứ học ngôn ngữ của nó mà dần bỏ hết ngôn ngữ mẹ đẻ thế là xong. Mất gốc mà cứ nghĩ là c̣n. Kho ngôn ngữ thay đổi, hành xử thay đổi, quan niệm tư tưởng thay đổi..Bằng chứng về mặt này ở nhũng nơi có đông người gốc Việt nó rơ lắm. Lớp trẻ nói tiếng Việt ít đi, hay không nói nữa, quan ńệm, suy nghĩ hành động của nó đă giống hẳn bản xứ rồi. Chỉ c̣n là cái xác Việt. Nói như ông Vơ Phiến, th́ chúng nó như quả chuối chín, lột cái vỏ vàng ra là trắng hếu như Tây!!![4]

 

Ở Việt Nam, nhất là ở ngoài Bắc trong suốt thời kỳ chưa đổi mới, khi mà trường học chưa dám treo khẩu hiệu "Tiên học lễ, hậu học văn", có những sự kiện vô văn hoá lạ lùng. Từ "đồng chí" phiên dịch từ chữ "com mơ rát đơ" (Comrade) của Tây, âm Tầu, để thay thế hầu hết những xưng hô thường ngày (bây giờ đă giảm nhiều). Chữ "Bác" thường dùng để kính trọng thân ái trong họ hàng, hoặc cha mẹ gọi thế, thay cho con trong sự tương quan thân ái, lại được đặc cách dùng cho ông lănh tụ. Lúc Ông c̣n sống những người đáng anh, đáng bố, đáng ông nội ông cũng phải gọi ông là Bác như một tước hiệu "thiên tử" mới! Lúc ông đi chầu Các Mác, Lê Nin, không phải về với tổ tiên Việt nam đâu! Cả nước từ những đứa con nít lẽ ra đáng cháu, chắt của ông vẫn cứ Bác cháu ngọt "lờ lợ". Văn hoá Việt nam đâu có lạ kỳ, quái thai như vậy. Nó là văn hoá ǵ???

 

Văn Hoá Việt, Văn Hiến Việt, những ai có đại công đức với dân tộc đất nước, đạo đức cá nhân sáng ngời, nhân dân luôn gọi là Đức, như Đức Trần Hưng Đạo..Hay người B́nh Định vẫn gọi Đức Quang Trung dù mấy trăm năm nhà Nguyễn cấm đoán, gia h́nh phạt tội. Chứ có ai gọi là Bác Trần Hưng Đạo, Bác Nguyễn Trăi bao giờ đâu.

 

Tinh Anh Phát Tiết Ra Ngoài

 

Văn hóa c̣n thể hiện trong cách ăn mặc phục sức, tế lễ, tang ma, cưới hỏi nữa cơ! Thế mà qua có trăm năm thực dân, áo the khăn đóng, áo dài phụ nữ đă không "hóa" được mà tiêu hao dần dần. Thay thế bằng những bộ âu phục. Ngoài đất Bắc trong mấy chục năm chỉ thấy rặt một mũ cối, áo xanh, thắt bím, dép râu. (Tôi bỗng nhớ đến cuộc cách mạng văn hoá của Mao với mái tóc Giang Thanh cho tất cả phụ nữ Tầu!) Quân đội ăn mặc rặt Tầu! Thuật ngữ rặt khuôn phong trào cách mạng Bạch thoại Trung quốc! Kịch nghệ nửa Nga nửa Tầu. Vở kịch "Lê Nin và ta nhi-a" ǵ đấy, ca ngợi "Người" hơn cả vua Hùng! Ai được thủ vai "Người" ngất ngây chảy cả "nước"!

 

Thời bây giờ nhạc nhạnh, trang phục lễ nghi cưới hỏi, đa số không phải hoàn toàn, nh́n cứ như tài tử Hương Cảng, hay Hồ Ly Vọng bên Mỹ! Nhưng đă bảo nó là cái bên ngoài, phải học cái hay! Đừng mặc cảm! Con ếch nhưng là hoàng tử đấy! Khổ! Tôi cứ nghĩ văn hoá là "tinh anh" th́ đúng rồi, nhưng phải "phát tiết" ra ngoài ở y phục, ngôn ngữ, văn học, văn chương, nghệ thuật, cư xử chứ! Nếu không th́ nó phát tiết ra ở đâu? (Ngay cả bảo thực phẩm cũng là văn hóa, th́ khi tiết ra ở phần dưới cũng khó nh́n! Khi rượu ngoại, món tây, thuốc ngoại đủ các thứ gia dụng là của ngoại v.v )

 

Thế mới thấy Văn hoá nó c̣n có sức lấn chiếm nữa cơ! Đă bảo văn hoá nó bao la lắm! Mở cửa chưa bao lâu, nh́n các cô các cậu mặc quần ḅ, áo sát, (thuộc văn hóa du mục chăn ḅ) ở ngực có những hàng chữ phản văn hóa Việt như "sờ tôi đi (Touch Me!)" hay "Hăy nh́n tôi (Look at Me!) v.v, th́ phát lạnh! Đó là chưa nói họ rủ nhau ra bờ hồ Gươm, ôm nhau "cắn nhau" tự nhiên hơn Tây. Tôi nói hơn Tây v́ ngay ở xứ (Úc) này, người ta cũng phê b́nh và lên án chứ phải không đâu!

 

Ầy! Đừng mặc cảm, Văn Hóa phải " trao đổi giao lưu chứ"! Tôi ở xứ người tây phương đă 20 năm, cũng đi đây đó, chưa thấy được Tây, Tàu, Nga, nó "lưu" ǵ phong cách lối sống của ḿnh! Chỉ thấy nó "giao" đi mà thôi!

 

Cứ nh́n vào bài viết, ăn nói của người ḿnh hôm nay mà xem, dù đă bớt đi được một lúc, cứ lâu lâu lại xen vào vài ba từ ngoại, mà phải chữ ḿnh không có cho đành... Ầy mà nói ra họ bảo ḿnh hủ lậu cực đoan. Nhưng đến khi hỏi ngược lại nếu không chêm từ Tây vào như thế th́ dùng từ Việt chữ ǵ? Mới thấy họ lúng túng một hồi...mới rặn ra được chữ Việt để thay.. Tôi nhớ cách đây mấy năm, (h́nh như năm 1997 th́ phải). Nhân đọc báo Nhân Dân có bài viết của giáo sư Lê Hoài Nam về nhu cầu chuẩn hóa tiếng Việt. Tôi có viết góp ư gửi báo Nhân Dân với những đoạn như sau:

 

- Ngôn ngữ văn tự là mạch huyết của dân tộc. Và mạch huyết phải luân lưu và nẩy nở mới sống được. Tiếng La tinh đă thành tử ngữ v́ không nhiều người dùng và không c̣n đẻ thêm từ mới nữa. Tiếng Hoa cũng là một ngôn ngữ cổ đại nhưng vẫn là sinh ngữ v́ nó vẫn c̣n năng tính phát triển: Tạo từ mới để tiếp nhận vật mới, ư niệm mới.

 

Dân tộc ta đang phải phục hồi phát triển. Mức độ giao tiếp với bên ngoài càng ngày càng rộng và càng sâu trong hoàn cảnh mà những ư niệm, sự việc về khoa học, kinh tế, chính trị và văn hóa nẩy sinh ở một tốc độ chưa từng có trong lịch sử con người. Nếu ta không có một hàn lâm văn học, hay ngôn ngữ để chuẩn hóa và điển chế ngôn ngữ văn tự, th́ hiện tượng ngoại ngữ tràn lan mà ông G.S Lê Hoài Nam lo sợ là một điều khó tránh. Chưa kể đến chính sách thực dân mới đang tấn công ráo riết trên lănh vực này. Điều mà chúng chưa hoàn tất được dưới thời trực trị.

 

Điển h́nh là lănh vực Điện toán. Anh ngữ đang lấn chiếm toàn cấu !!! Theo tôi được biết, ngoài trường hợp nước Pháp như Ông Nam đă nêu ra, th́ ở Nhật và các nước nhỏ khác đều nỗ lực bảo vệ văn hóa và điển chế ngôn ngữ theo tiềm lực và tài nguyên quốc gia họ cho phép. Nh́n lại Việt nam, các học sinh của ta khi học, thảo luận về lĩnh vực này bắt buộc phải sử dụng một số ngoại ngữ. Điều đáng buồn là không mấy ai cảm thấy tủi giận như Ông Lê Hoài Nam, mà h́nh như c̣n "hănh diện" khi có cơ hội chêm thêm tiếngg nước ngoài. Buồn nhất là khi được hỏi nếu bỏ tiếng "ngoại ngữ" ấy đi th́ lấy từ Việt nào thay vào? Ai đấy đều ngẩn ngơ!!!! Ngay trên tờ Nhân Dân này, tờ báo "chỉ đạo và uy tín" nhất nước cũng không thoát được vài chuyện đáng tiếc. Nhưng không đáng trách.

 

Chung quy v́ chúng ta có quá nhiều chuyện phải làm ngay, mà vấn đề mạch huyết văn hóa này chưa được sắp theo mức độ ưu tiên tối trọng của nó. Nó giống như một loại ung thư máu: hậu quả rất độc hại, triệu chứng không rơ rệt, nắu không nói là đôi lúc c̣n làm cho bệnh nhân hồng hào hơn, trước khi tàn phá hệ thống tuần hoàn của bệnh nhân. Ngữ âm, chính tả, cú pháp có sai, có luộm thuộm th́ học lại sửa lại... Giống như văn của học sinh cấp I sẽ được toàn bồi khi lên cấp II, rồi cấp III. Viết dở rồi học viết hay, viết sai rồi học viết đúng....vẫn là tiếng Việt. ( Tiếng Việt đại đa số độc âm, chữ viết th́ mượn mẫu tự La tinh để kư âm tạo từ, nên nhiều chuyện cười ra nước mắt khó tránh khi không được chuẩn hóa và điển chế như Ông G.S Nam đă dẫn chứng). Nhưng nếu vật mới và ư niệm mới mà không có chữ Việt để chỉ, để diễn đạt mà nhất nhất cứ lấy của người, với tốc độ phát triển hôm nay, th́ trong một thời gian không lâu cả tiếng nước ta sẽ bị hủy hoại, dân ta vong bản. Người không đến chiếm, mà ta lệ thuộc. Chính sách thực dân mới là thế đấy. Tôi có nghe nhiềuu kẻ ngụy biện rằng "rồi th́ nước ta trở thành đa ngôn-ngữ, đa văn hóa chứ có sao đâu!!!"

 

Ta nên biết rằng cứ mỗi một năm lượng từ mới trong từ điển các nước nói tiếng Anh giầy lên con số ngàn. Chưa kể các từ điển kỹ thuật, chuyên môn...Cho nên các viện chuyên môn cứ phải cập nhật và cho in ấn bản (hay phiên bản) mới khi tài chính cho phép......

 

Viết thôi chứ biết thừa chẳng có ma nào ngó vào! Nh́n lại hôm nay, sau mấy lần về Việt Nam, thấy phong trào "Anh ngữ" c̣n rộ hơn ḿnh tưởng. Có cả một lớp người trưởng giả nói tiếng Anh như hồi thời thực dân, các cậu ấm cô, chiêu, thầy thông cô kư sổ tiếng Tây vậy!!! Tôi về Hà nội ghé thăm trường Kiến Trúc. Chỉ thấy trên cao một chữ rất to H.A.U. Tôi và các cháu ở trong Nam ra nghĩ đây chắc là cổng hậu! Nh́n măi không thấy hàng chữ nào khác. Sau hỏi ra mới biết đó là tên trường viết tắt bằng tiếng Anh, mà tiếng Anh kiểu "Việt nam mi sờ" mới "vui"! (Hanoi Architectural University).

 

Quần chúng mà ! Khi người ta thiếu thốn quá, cùng khổ quá, th́ cái ǵ đưa đến lợi trước mắt th́ làm, cái ǵ giới thượng lưu xă hội làm th́ mơ ước bắt chước. Đói khổ th́ dành giựt nhau miếng cơm manh áo! Cường quyền áp chế th́ thủ đoạn hại nhau v.v chứ c̣n giữ lễ nghĩa văn hóa ǵ nữa! Cả guồng máy cơ chế xă hội nó như vậy!

 

Dĩ nhiên không hẳn là hoàn toàn một trăm phần trăm. Vẫn c̣n những người giấy rách phải giữ lấy lề. Mà hay một cái là những biểu tượng, h́nh thái văn hoá lại được thể hiện ở giới b́nh dân đại chúng mới ngược đời. Nh́n những đám cưới đám xin, tang ma, tiệc tùng, lễ hội chùa đ́nh, mới thấy họ khác xa những người ăn trên ngồi chốc, trí thức, lănh đạo quốc gia, mà gần với dân tộc hơn.

 

Người ta hay khen chê thằng ấy vô văn hoá, ông ấy có văn hoá, là nghĩa ǵ? Là cái cung cách cư xử ăn nói thuận đạo lư, đạo nghĩa Việt Nam, t́nh người. Mà ở Việt nam bây giờ, ai cư xử được như vậy, ai dám cư xử như vậy là nát việc ngay. Thấy phải không dám bênh vực, bênh vực mang tội sao! Nát nhà, nát cửa, nát thân, nát đời! Ông Hà Sĩ Phu có tội ǵ?! Ông Trần Độ có tội ǵ? Ông Nguyễn Đan Quế có tội ǵ? Ông Nguyễn Thanh Giang có tội ǵ? Bà Dương Thu Hương có tội ǵ? Họ có cái tội là dám giữ lấy, và phát huy đạo lư văn hóa Việt Nam: yêu chân lư, yêu nhân dân, lo lắng cho tương lai tổ quốc! Không xua nịnh cường quyền, gió chiều nào che chiều ấy! Đă bảo ảnh hưởng Nho giáo "Uy Vũ bất Năng Khuất", nhưng mà ảnh hưởng tốt! Họ kế thừa và phát huy tinh thần văn hóa Việt của Nguyễn Trăi, của Chu văn An, đấy thôi. Thế mà đảng, chế độ bắt tội, khai trừ. Vậy ai vô văn hóa, mất văn hóa!

 

Nói thế để thấy Văn Hoá nó thuộc quyền và khả năng của toàn nhân dân chứ không thuộc một chế độ áp đặt hay kiểm soát mà có. Nếu có nó chỉ là cái lớp phủ hoang tưởng dễ vỡ...Bằng chứng bao nhiêu năm cấm đoán, để theo chủ thuyết ngoại lai, vong bản, mở ra là người ta quay về, khó cấm!

 

Văn hoá phải được nuôi dưỡng bằng những thể hiện cụ thể, tiếp sức bằng lực kinh tế nữa cơ. Nói bao quát cả xă hội, tương tác và vận hành th́ phải có lực kinh tế kỹ thuật hỗ trợ nữa cơ! Có bao nhiêu người nghèo ăn xin mà giữ được nghi lễ tôn ti! Nghèo khó đâm tự ti. Đến lúc có tiền của th́ bắt chước người để lấp khoảng trống. Cứ nh́n các dân tộc nhược tiểu bị thế lực tư bản, thực dân mới lấn chiếm th́ thấy ngay thôi. Văn hóa chỉ c̣n được "biểu diễn" mỗi năm một lần vào ngày hội hè hoặc để "chào" tiếp thị "du khách" Chính khách, chủ nhân, giám đốc ăn ở, cư xử như Tây hết rồi.

 

Đất nước ta không có dân chủ! Không có tự do tư tưởng, ngôn luận, báo chí! Lại được lănh đạo cai trị bởi những con người kém văn hóa hay vô văn hóa! Th́ tranh luận văn hóa lúc này e không thể đến nới đến chốn. V́ tranh luận cần tự do, nhiều chiều hướng, nhất là phải có sự tham dự tự do, tự nguyện của nhân dân, chứ không phải quyết nghị, thi hành ở tổ dân phố, hay cụm, đội. V́ văn hóa là di sản từ ngàn năm, nằm trong máu trong óc của nhân dân, của nhân dân cả nước! Không phải của nhà cầm quyền. Nhà cầm quyền chỉ tạo thêm cơ hội, điều kiện mà thôi. Đói khổ, thiếu thốn, bưng bít dă lâu, nay vừa hé mở gió lộng tứ phương tràn đến, hiện tượng xuống cấp xảy ra là lẽ đương nhiên. Tinh anh Văn Hóa nó phải phát tiết ra ngoài b́nh thường trong đời sống hàng ngày của nhân dân mới là văn hóa. Nếu không thấy mà thấy cái lạ hoắc th́ không phải con ếch, hay hoàng tử ǵ cả mà mất tiêu đâu rồi thôi!!! Trách ḿnh trước, trách người sau. Người dân không có lỗi. Thịt da ai cũng là người.!!!

 

Nguyên Khả Phạm Thanh Chương

 

đất tạm dung đêm 11 tháng 2 Tân Tỵ (5-3-2001)